Социјални песни

Литературата се дели на три рода: лирика, епика и драма.
Лирска песна е куса, сликовита поетска творба исполнета со многу чувства (радосни или тажни).
Мотив е основна мисла водилка-поттик што го тера авторот да создаде песна.
Според мотивот песните може да бидат: родољубиви, хумористични,
љубовни, пејзажни, социјални и др.
Во социјалните песни поетите ги искажуваат своите мисли и чувства за неправдите кои ги доживуваат угнетените и експлоатираните работници.
Во македонската литература социјални песни пишувале: Кочо Рацин, Коле Неделковски, Константин Миладинов, Рајко Жинзифов и други.

Коле Неделковски

     
    Работник
По земници влажни
ноќеви тежат,
а векови тажни
на срце лежат.

А брзам сабајле
и полн со гајле
у мугра да станам
лимња да фанам.

Се` работа сакам,
по клубови акам,
а никој ме нејќе-
ех,стар сум веќе.

Се` така се молкнам
парталав-кален,
се` така го тегнам
животот жален.

А младост-црнина
по скелиња мина,
се` малтер си носев,
без стра се јазев.

А сега ме свило-
злото ме пие
и драго и мило
без ден ќе згние.

До кога ли вака
шепот без екот?
Па доста сме браќа,
робја на векот.

Од матен ни поглед
да молсне веда
да стокмиме довлет
за наш`те чеда.
       Коле Неделковски

На скелињата секој ден со кофи во рацете ...

                                                 
    Со тешка мисла, секое утро работникот оди да најде работа со цел да заработи дневница. Борбата за егзистенција е тешка бидејќи староста е пречка да заработи. Цела младост ја поминал по скелињата носејќи малтер. Со болка, разочарување, тешка мисла дека и многу други браќа се во иста ситуација: ,,До кога ли вака
                                шепот без екот?“
Гласот за подобро утре мора да се крене, од погледот да,, молсне веда“ за идните генерации да живеат  подобро утре.

 Денови
Како на вратот ѓердани
ниски камења студени
така на плешки денови
легнале та натежнале.

Денови ли се -денови
аргатски маки големи!

Стани си утре порано
дојди си вечер подоцна,
наутро радост понеси
навечер тага донеси-

ај,пуст да е,пуст да би
останал живот кучешки!

Роди се човек-роб биди
роди се човек-скот умри,
скотски цел живот работи
за други,туѓи имоти.

За туѓи бели дворови
копај си црни гробови!

За себе само ргај си
за себе маки тргај си-
нижи си ѓердан денови
нижи си алки ковани,

нижи си синџир железен
околу вратот навезен.
          Кочо Рацин

 

Кочо Рацин

Песната ,,Денови“ е една од највпечатливите социјални песни од легендарната збирка ,,Бели мугри“. Поетот е мотивиран од бедата во која живеат аргатите .
  Неправда е што тие работат многу, а заработуваат малку, стануваат рано, а доаѓаат доцна. Утрата им се полни со радост, а навечер ја носат тагата во нивните домови. Секој ден го проклонуваат ,,животот кучешки“:
,,ај,пуст да е,пуст да би
останал живот кучешки!“
Се раѓаат како луѓе, живеат како робови,  умираат ,,скотски“. И сето тоа за ,,туѓи бели дворови“. Затоа поетот, аргатските денови ги споредува со ѓердан нанижан од ,,камења студени“ и ,, алки ковани“.

Тежок е аргатскиот живот!!

        👇   Слушнете ја „Денови“! 

   

          

👇 Да ја составиме сложувалката!

Броеви

Броевите се зборови со кои се означува количество.
Разликуваме броеви за точна (определена ) бројност и за приближна бројност.
Определена бројност-количеството е точно избројано(два, три, сто...).
Приближна бројност-количеството е приближно избројано (два-три, стотина, седум-осум...).
Броевите се количествен признак на именките и немаат посебни граматички значења, освен за определеноста (со член или без член).
Бројот еден има форми за сите три рода (еден една едно), а образува и множина (едни) која има значење на заменка.
Бројот два оди со именки од машки род, а формата две со именки од женски и среден род (две девојки, две деца).
Броевите по состав се делат на прости и сложени.
Прости броеви се броевите од еден до десет, а и бројот сто.
Во простите броеви се и нула, илјада, милион, милијарда, билион и сл., но тоа се именки со бројно значење (бидејќи имаат род, еднина и множина).
Сложените броеви се составени од еден збор (триесет) или од повеќе зборови (три илјади триесет и пет).
Сложените броеви се образуваат на два начина:
1. Од десет до деветнаесет со предлогот на, кој стои меѓу десетката и единечниот број: единаесет, дванаесет, тринаесет, четиринаесет, петнаесет...
2. Од дваесет па натаму со сврзникот и кој стои меѓу претпоследниот и последниот број од изразот: дваесет и осум, триесет и пет, четириесет и четири, осумстотини триесет и четири, две илјади триста шеесет и девет...
3. Кај десетките и стотките со директно додавање: седумдесет, осумдесет, деведесет,
шестотини, осумстотини...
Бројни форми за лица од машки род
Кога имаме определена бројност на лица од машки род, или група во која барем едно лице е од машки род се користат форми со суфиксите-ица, -ина и -мина(двајца, тројца, четворица,
петмина, стомина, осуммина).
Броевите кои искажуваат приближна бројност се образуваат на два начина:
1. Со поврзување на два последователни броја (седум-осум, пет-шестотини);
2. Со суфиксот -ина (десетина, педесетина, стотина).

Дадов три гола!!

Придавки

Придавките именуваат некаква карактеристика на предметите, суштествата и појавите.
Пр.чиста маса, мала куќа, црно маче, убава девојка, училиштен двор итн.
придавките се во тесна врска со именките и најчесто се употребуваат со нив. Придавките ги имаат истите граматички категории како именките(род, број, определеност). Таа се согласува со именката по однос на овие категории.
Пр.висок човек-еднина, машки род, неопределена; високи луѓе-множина
или високиот човек-определена придавка;
      висока жена-еднина, женски род, неопределена; високи жени-множина
или високата жена-определена придавка;
      високо дете- еднина, среден род, неопределена;високи деца-множина
или високото дете-определена придавка.
Според значењето придавките се делат на :описни(квалитативни), односни(релативни), бројни и заменски.
Описни придавки-означуваат својства на предметите што произлегуваат од нив, од нивното внатрешно својство.Со нив се опишуваат предметите и појавите.одговараат на прашањето каков е некој и нешто.
примери:долг, мал, широк, дебел, ситен, висок, голем;
                благ, лут, кисел, горчлив, солен;
                мазен, кршлив, тврд, мек;
                зелен, бел, црн, црвен;
                љубезен, мрзелив, храбар, паметен.
Односни придавки-означуваат карактеристика на предметот од односот со некој друг предмет.
Поделени се на материјални придавки(дрвен, железен, стаклен, сламен, волнен, хартиен)и присвојни придавки(градски, селски, работнички, дедов, татков).
Бројни придавки-однос на некои предмети по ред и се образуваат од броеви.
примери:втор, петти, двоен, трети, стоти)
Заменски придавки-се образуваат од заменки и се делат на:присвојни(мој, твој, наш, нивни),
количествени(толкав онолкав), квалитативни(таков, ваков), прашални(каков, колкав), општи
(секаков), неопределени(некаков).
Степенување на придавките
Описните придавки се степенуваат (може да имаат различен степен на особеноста)
пр.висок-повисок-највисок
Описните придавки имаат две форми за степен:компаратив(по-)и суперлатив
(нај-),наспрема основната форма-позитив.
вкусна( торта)-позитив
повкусна(торта)-компаратив
највкусна (торта)суперлатив.
За да се степенува мора да има повеќе од еден предмет.

Прекрасна девојка

Играм интересна игра!