„Бегалка“ - Васил Иљоски

Васил Иљоски

 

💬„Бегалка“ (или „Ленче Кумановче“) — драма во пет чина од македонскиот драмски писател Васил Иљоски. Дејството се случува во првата деценија на 20 век во Куманово и ги претставува патријархалните и конзервативни односи во семејствата во тој период.

За првпат пиесата била изведена во 1928 година на сцената на Скопскиот театар, на кумановски говор, а потоа набргу била симната од репертоарот и забранета. Повторно, премиерно е прикажана на 15 декември 1936 година, овојпат под наслов „Ленче Кумановче“. До крајот на театарската сезона истата година, претставата била прикажана 12 пати и ја гледале 6.136 гледачи. 

                  

Кратка содржина на драмата

         Убавата Ленче го сака младиот занаетчија Бошко. Бошко е сиромашен, но вреден и паметен. Тој и Ленче се заљубени и ја планираат својата иднина. 

Аџи-Трајко, богатиот татко на Ленче, ја ветува на Досе, син на богат трговец. Аџи-Трајко се спротивставува на љубовта меѓу Ленче и Бошко и покрај молбите на ќерката, на неговата сопруга и мајката на Бошко.

Одлуката останува: Ленче и Досе ќе се свршат.

          Бошко е очаен, доаѓа кај Ленче и ѝ предлага да избега за него. Бегалка е навистина сериозна одлука за конзервативната средина. Ленче се двоуми, но љубовта победува и таа бега за саканиот. Во тоа време било голем срам девојката да избега за момчето, па горделивиот татко пука на денот на свадбата кон сватовите. За среќа, никој не е повреден.

        По многу негодувања, прочуениот чорбаџија, за да ја спаси честа на семејството, на ден Прочка, кога во рацете ќе го земе своето внуче, ќе ѝ прости на ќерка му.

       Аџи-Трајко ја прифаќа љубовта на Ленче и Бошко.

ЛИКОВИ: 

Аџи-Трајко, богаташ и лихвар

Велика, негова жена

Ленче, нивна ќерка

Донка, нивна слугинка

Мирса, Трајкова сестра

Бошко, млад занаетчија

Евра, негова мајка

Стојко, богат трговец

Досе, негов син и други.

                                           

Васил Иљоски (Крушево, 20 декември 1902  - Скопје, 1 ноември 1995 ) — македонски драмски писател, есеист, критичар, книжевен историчар и истакнат педагошки работник. Иљоски бил член на МАНУ и на Друштвото на писателите на Македонија.

👉Истражувај за Васил Иљоски ЛИНК 

 

👉Прочитај ја целата драма ЛИНК!

👉Гледај ја драмата на следниов ЛИНК!

 „Бегалка“ (позната и како „Ленче Кумановче“) од Васил Иљоски е битово-социјална драма во која ликовите се поделени врз основа на нивниот социјален статус, моралните вредности и ставот кон патријархалните норми. Централни фигури се младата и пркосна Ленче и младиот занаетчија Бошко, кои се борат за својата љубов спротивставени на конзервативните сфаќања во Куманово од почетокот на 20. век.

Основни карактеристики на главните ликови: 

•  Ленче: Главната хероина, ќерка на богатиот Аџи-Трајко е млада, убава, богата девојка, од угледно семејство која се вљубила восиромашно момче- Бошко. Таа е
  патријахално воспитана и за неа зборот нататкото е закон. Но, сепак, во име на
  љубовта, решително ќе се спротивстави и ќе ги жртвува родителите за сопствената
  среќа и иднина. Таа е млада, бунтовна, свесна за општествените неправди и храбро се спротивставува на традицијата и принудниот брак за пари. Таа ја симболизира слободната волја и искрената љубов.
  Ленче е централниот лик преку кој Васил Иљоски го прикажува кршењето на строгите патријархални стеги.
• Храбра и одлучна: Таа одбива да биде предмет на пазарење меѓу богатите семејства.
• Емотивно зрела: Нејзината љубов кон Бошко е искрена, длабока и поважна од социјалниот статус.
• Бунтовничка: Со чинот на „бегањето“ (заминувањето кај Бошко без дозвола), таа свесно го крши традиционалниот код.
• Достоинствена: Подготвена е да ја поднесе осудата на чаршијата за да си ја зачува сопствената среќа.

Бошко: Млад, сиромашен занаетчија. Тој е вреден, чесен и горд човек, кој и покрај својата сиромаштија, не сака да се понижува пред богатите. Ја претставува новата, напредна генерација во тоа време.Бошко е гласник на новото време и чесноста.

Бошко го претставува работничкиот, занаетчиски слој кој се бори за своето место под сонцето преку сопствен труд.

• Вреден и горд: Како кујунџија, тој живее од своите раце и одбива да се понижува пред богатите.
• Праведен и морален: Неговите намери кон Ленче се чесни и тој сака да изгради семејство засновано на љубов, а не на интерес.
• Социјален антипод: Тој е директна спротивност на Досе (богатиот и разгален додворувач на Ленче).
• Храбар партнер: Иако е свесен за гневот на Аџи Трајко, тој цврсто стои зад Ленче и ја прифаќа во својот дом.

Аџи-Трајко: Таткото на Ленче. Претставник на богатата чаршија, кој гледа на луѓето низ призмата на парите и материјалниот статус. Тој е конзервативен и сака да ја омажи ќерката за богат човек само за да го зачува угледот на семејството. Аџи Трајко е чувар на патријархалниот поредок и парите.

Аџи Трајко е главниот антагонист во драмата, претставник на конзервативната кумановска чаршија.

• Материјалист: За него парите, имотот и општествениот углед се врвните вредности во животот.
• Авторитарен татко: Смета дека децата се сопственост на родителите и дека тој има апсолутно право да ја одреди судбината на Ленче.
• Горд и суров: Бегството на Ленче го доживува како личен срам пред чаршијата, поради што првично ја проколнува и се откажува од неа.
• Роб на туѓото мислење: Неговите постапки не се водени од грижа за среќата на ќерката, туку од страв „што ќе кажат луѓето“.

 

Велика: Мајката на Ленче. Традиционална жена, послушна кон својот сопруг, која слепо ги следи патријархалните правила наметнати од општеството.

Досе: Син на богат трговец, избран од родителите на Ленче за нејзин сопруг. Тој е разгален, арогантен и сигурен дека со пари може сè да се купи, но на крајот останува посрамотен.

Софија Калачоска

 

„Чорбаџи Теодос“ - Васил Иљоски

  

Драма

 

💬Карактеристики на драмата

„Чорбаџи Теодос“ е комедија на интригата што ќе ја подметне итриот Арсо за да го исмее чорбаџијата.

Инспирирана е од анегдотата за присилното кумство.

Темата во драмата е забранетата љубов на двајца млади, а идејата е да се исмее надуениот чорбаџиски свет.

Дејството се случува во Скопје, во турско време.

Драмата е составена од три чина, а драмското дејствие е развиено во четири етапи:

1. експозиција — семејната атмосфера и прикажување на доминантниот лик;

2. заплет — воведување на конфликтот меѓу Арсо и Теодос;

3. кулминација — подметнувањето на кумството;

4. расплет — ослободување од кумството и дозволата за женидба.

 👉 Истражувај за авторот Васил Иљоски! На вториот час, 22.5.2026, претстави се со своја дигитална содржина!

👉Прочитајте на следниов ЛИНК   

👉Прочитај ја целата драма „Чорбаџи Теодос“   на следниов ЛИНК        

 Погледнете ја театарската претстава „Чорбаџи Теодос“ на следниов ЛИНК

  👇Да ја составиме сложувалката!                          

 

 👇👇👇ЗАДАЧА: РЕШИ ГО КВИЗОТ! ЗАДОЛЖИТЕЛНО ПОТПИШИ СЕ! 

Драма – елементи на драмски текст

Драма

Поделба на литературата по родови ЛИНК 

 

Еден од трите литературни рода  е драма. Како литературен род, драмата понатаму се дели на драмски видови Драмата е претставувачка уметност. Претставувањето на ликовите и настаните е преку дијалошка форма. Драмите можат да бидат во проза, во стих и комбинирани во проза и стих. Театарот е тесно поврзан со драмата, бидејќи таа е предвидена да се изведува пред публика. Драмскиот текст, може да го читаме, но може и да го гледаме изведен на сцената. Драмата е поблиска до епиката, бидејќи има настани (фабула), може да ја раскажеме, има ликови, тема, идеја, мотиви итн. Во драмата има и наратор кој е невидлив. Особено е невидлив во сценските изведби, додека при читањето може да го забележиме на почетокот, кога ни се претставени ликовите и нивните особини во афишата или во дидаскалиите (забелешките напишани во заградите). Сепак, драмата се разликува од епиката, особено по дијалошката форма, но и другите специфики што ги носи.

     Ликовите се носители на ДЕЈСТВОТО.

Дијалог – разговор  помеѓу два или повеќе лика.

Монолог – ликот зборува сам со себе, не очекува одговор.

 

Елемент на драмата	Објаснување
Наслов, автор	Името на драмското дело и името на авторот.
Лица во драмата (ликови) / афиша	Список на сите ликови кои учествуваат во драмското дејство.
Пролог	Воведниот дел во кој се кажува времето и местото каде што се одвива дејството.
Чин	Дел или целина од драмското дело (акт) што претставува тематска и драматуршка целина. Пример: драма во четири чина.
Слика	Дел од чинот; краток временски дел во кој се заокружува едно дејство на ликовите и се менува местото или ситуацијата.
Сцена	Дел од приказната што се случува, помал дел од дејството
Појава	Заокружена целина, дел од сликата, која завршува со влегување на нови ликови во драмското дејство.
Дидаскалии  (ремарки, забелешки)	Упатства што авторот ги дава во загради за читателите, актерите и режисерот. Содржат податоци за времето, сцената, местото, костумите, движењето и сл.
Епилог	Завршен дел на драмата во кој се кажува што се случува на крајот од дејството.

👇ВЕЖБИ:👇

• Вежба бр. 1 

Работа во мали групи

Учениците добиваат драми во кои ги бараат и ги препознаваат елементите на драмски текст- примена на знаењето

• Вежба бр. 2 

ГРУПА 1 — Тепачка 

Ситуација: На фудбалското игралиште група деца играат фудбал. Во жарта на играта при еден незгоден удар, Мите  го погодува Љупчо во главата. Тој се лути и го удира Мите, по што започнува тепачка. Другите деца притрчуваат, ги одделуваат и кавгата завршува со смирување и извинување.

ЗАДАЧА: Трансформирајте го текстот во драмски внимавајќи на барањата. Имате слобода да менувате, додавате ликови...

 

Наслов:____________________________________________________

Автор:_____________________________________________________

Афиша/Лица: ______________________________________________

                           ______________________________________________

                           ______________________________________________

                           ______________________________________________

Пролог ____________________________________________________

  __________________________________________________________

                                            Чин ___________________

(Дидаскалиите вметнете ги при пишувањето на дијалозите)

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

 Членови на групата: ______________________________________________________________

ГРУПА 2 — Од семче до шума

Еколошка акција во училиштето. Група деца од седмо одделение се подготвуваат да засадат дрво. Во рацете имаат семки кои треба да ги засадат во училишниот парк. Тие поведуваат разговор за значењето  на дрвјата за чистата и здрава средина.

ЗАДАЧА: Трансформирајте го текстот во драмски внимавајќи на барањата. Имате слобода да менувате, додавате ликови...

 

Наслов:____________________________________________________

Автор:_____________________________________________________

Афиша/Лица: ______________________________________________

                           ______________________________________________

                           ______________________________________________

                           ______________________________________________

Пролог____________________________________________________

__________________________________________________________

                                            Чин ___________________

(Дидаскалиите вметнете ги при пишувањето на дијалозите)

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

 Членови на групата: ______________________________________________________________

 

ГРУПА 3 — Тајна порака

Ситуација:  За време на големиот одмор, Ана и Марко влегуваат во училницата од седмо б одделение. На клупата каде што  седи Ана со молив има напишана порака. На клупата пишуваше...

ЗАДАЧА: Трансформирајте го текстот во драмски внимавајќи на барањата. Имате слобода да менувате, додавате ликови...

 

Наслов:____________________________________________________

Автор:_____________________________________________________

Афиша/Лица: ______________________________________________

                           ______________________________________________

                           ______________________________________________

                           ______________________________________________

Пролог____________________________________________________

__________________________________________________________

                                            Чин ___________________

(Дидаскалиите вметнете ги при пишувањето на дијалозите)

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

 Членови на групата: ______________________________________________________________